Tinghir i Todra Gorge

Tinghir. Miejsce na granicy dwóch stref – Sahary i Atlasu. Jedna z najciekawszych oaz Południa – głównie z powodu intrygującej historii. A do tego baza wypadowa do Wąwozów Todra – marokańskiej wersji Kanionu Kolorado (co prawda w opcji mini).

Tinghir do lat czterdziestym był miejscem, gdzie żyła prężna społeczność żydowska. Tutejszy Mellah czyli dzielnica żydowska należał do największych skupisk wyznawców judaizmu w całym Maroku. Żydzi zajmowali się tu zarówno handlem jak i budowali i zarządzali okolicznymi kopalniami srebra. Tutejsze synagogi i jesziwy słynęły z jakości nauczania – ich biblioteki wypełniały starożytne manuskrypty. Upadek zaczął się już w XVII wieku, kopalnie straciły na znaczeniu, szlaki handlowe opustoszały, miasta wyludniły się i zbiedniały.  

Todha Gorge (5)
Todha Gorge (7)
Todha Gorge (3)
Todha Gorge (6)
Todha Gorge (2)
Todha Gorge (1)
Todha Gorge (8)
Todha Gorge (9)
Todha Gorge (10)
Todha Gorge (13)
Todha Gorge (11)
Todha Gorge (12)
Todha Gorge (15)
Todha Gorge (14)
Todha Gorge (18)
Todha Gorge (16)
Todha Gorge (17)
Todha Gorge (19)
Todha Gorge (20)

Co ciekawe Żydzi z Tinghiru nie przybyli to prawdopodobnie z Andaluzji w XV i XVII wieku uciekając przed hiszpańskimi prześladowaniami. Ta społeczność jest znacznie starsza – zdaniem niektórych badaczy (np. Jeana Mazela) Żydzi mieszkali tutaj od co najmniej 2500 lat! Świadczyć o tym miały starożytne rękopisy przechowywane w tutejszych synagogach i jesziwach, opisujące przybycie Żydów wspólnie z Himjarami (tak nazywani są mieszkańcy Hadramautu – regionu w południowym Jemenie) do Południowego Maroka z terenów dzisiejszego Jemenu między V a IV wiekiem przed naszą erą. Teza ta jest wielce kontrowersyjna – choć większość naukowców nie przeczy, że jakieś migracje społeczności semickich następowały dużo wcześniej przed arabską inwazją w VI wieku naszej ery. Wiąże je jednak z wpływami Fenicjan i Kartagińczyków (społeczności semickich) a potem ze stopniową infiltracją w czasach rzymskich. Niewątpliwie w okresie najazdów arabskich północne, nadbrzeżne Maroko było schrystianizowane i zromanizowane a Góry Atlasu i oazy południa były ostoją Berberów i licznych społeczności żydowskich (lub zjudaizowanych Berberów). Żydzi z Atlasu różnili się jednak zasadniczo kulturowo i etnicznie od judaistycznych społeczności wielkich miast – Marrakeszu, Fezu czy Tangieru. Można o nich mówić jako o Mizrachijczykach czyli Żydach Orientalnych (bliższym np. Żydom z Jemenu czy Persji) a nie Sefardyjczykach, których identyfikowało iberyjskie pochodzenie. To co łączyło obie grupy tu w Maroku, to wspólny rytuał (inny od aszkenazyjskiego) i ich specyficzny język – Al-Jahuidijja (czyli język judeoarabski).